Wat is Yatzy?
Yatzy is het dobbelspel met vijf stenen zoals het in de Scandinavische landen wordt gespeeld, in de tafelinstellingen vermeld als Scandinavisch. Je gooit per beurt tot drie keer met vijf dobbelstenen, net als in het standaardspel, maar je scoort op een ander blad van 15 vakken: Enen tot en met Zessen, dan Eén paar, Twee paar, Drie gelijke, Vier gelijke, Kleine straat, Grote straat, Full house, Kans en Yatzy (vijf gelijke). Het spel duurt 15 ronden, één per vak.
De meeste vakken in het onderste deel tellen alleen de stenen die de combinatie vormen. Een paar zessen in Eén paar is 12 waard, drie vieren in Drie gelijke zijn 12 waard wat de andere twee stenen ook tonen, en de straten liggen vast: 1-2-3-4-5 voor de kleine en 2-3-4-5-6 voor de grote. Wie 63 haalt in het bovenste deel, drie van elk getal, krijgt een bonus van 50 punten in plaats van 35, dus het bovenste deel telt nog zwaarder dan in het standaardspel.
Regelwijzigingen
| Regel | Gewoon Vijf dobbelstenen | Yatzy |
|---|---|---|
| Scoreblad | Gewoon Vijf dobbelstenen13 vakken, dus 13 ronden: Enen tot en met Zessen, Drie gelijke, Vier gelijke, Full house, Kleine straat, Grote straat, vijf gelijke en Kans. | Yatzy15 vakken, dus 15 ronden: Enen tot en met Zessen, Eén paar, Twee paar, Drie gelijke, Vier gelijke, Kleine straat, Grote straat, Full house, Kans en Yatzy (vijf gelijke). |
| Paren | Gewoon Vijf dobbelstenenEr zijn geen vakken voor paren. | YatzyEén paar telt de twee gelijke stenen. Twee paar telt twee paren van verschillende getallen, dus vier gelijke telt niet als twee paar. |
| Drie en Vier gelijke | Gewoon Vijf dobbelstenenTellen het totaal van alle vijf stenen. | YatzyTellen alleen de drie of vier gelijke stenen. |
| Full house | Gewoon Vijf dobbelstenenDrie van één getal en twee van een ander: 25 punten. | YatzyDrie van één getal en twee van een ander: het totaal van de vijf stenen. |
| Straten | Gewoon Vijf dobbelstenenKleine straat is elke vier op een rij, 30 punten. Grote straat is elke vijf op een rij, 40 punten. | YatzyKleine straat is precies 1-2-3-4-5, 15 punten. Grote straat is precies 2-3-4-5-6, 20 punten. |
| Vijf gelijke | Gewoon Vijf dobbelstenen50 punten, en elke extra vijf gelijke levert een bonus van 100 punten op zolang het vak voor vijf gelijke 50 bevat. | Yatzy50 punten, zonder bonus voor een tweede. |
| Bonus bovenste deel | Gewoon Vijf dobbelstenen35 punten voor 63 of meer in Enen tot en met Zessen. | Yatzy50 punten voor 63 of meer in Enen tot en met Zessen. |
Geschiedenis
Yatzy is de vorm van het spel die in de Scandinavische landen het populairst is. Het hoort bij een familie van dobbelspellen die op pokerachtige combinaties scoren, samen met het Engelse pokerdobbelen, het Latijns-Amerikaanse Generala en het oudere spel Yacht, dat teruggaat tot minstens 1938.
Vergeleken met het Amerikaanse blad voegt Yatzy Eén paar en Twee paar toe, telt het alleen de gelijke stenen in zijn combinaties, geeft het 15 en 20 voor de straten, betaalt het 50 als bonus in het bovenste deel en kent het geen bonus voor een tweede vijf gelijke. Twee varianten van Yatzy zijn algemeen bekend, en ook die kun je hier spelen: Yatzy in vaste volgorde, waarbij de vakken op volgorde worden ingevuld, en een spel met zes dobbelstenen en 20 vakken.