Wat is Xiangqi van de Drie Koninkrijken?
Xiangqi van de Drie Koninkrijken is Chinees schaak voor drie spelers. Elke speler leidt een van de koninkrijken Shu, Wu en Wei, met een volledig xiangqi-leger op een eigen half bord. De drie helften omringen een zeshoekig bord, en een rivier met drie armen loopt ertussen, zodat elk koninkrijk aan beide andere grenst.
De stukken zetten zoals in gewoon xiangqi, gelezen langs de lijnen van het samengevoegde bord. Over elke rivierarm ligt de rechterhelft van de oever van het ene koninkrijk tegenover de linkerhelft van die van zijn buur, en de drie middelste lijnen komen samen in een kleine centrale driehoek, waar een wagen, kanon of soldaat die door het midden oprukt naar elk van beide buren kan afbuigen. Elk leger heeft ook twee vaandeldragers, extra stukken die springen als een uitgerekt paard; ze kunnen in de tafelinstellingen worden uitgezet.
Een koninkrijk dat mat of pat staat, ligt eruit: zijn generaal verlaat het bord en het koninkrijk dat het zonder zet liet, neemt de rest van zijn leger over, dat dan voor zijn nieuwe meester vecht. Het laatste koninkrijk met een generaal wint. Daardoor is elk bondgenootschap kort: help je de ene rivaal tegen de andere, dan wordt de winnaar van dat gevecht sterker.
Het spel heeft precies drie spelers nodig. Kies het in de tafelinstellingen; een tafel voor drie speelt altijd deze variant.
Regelwijzigingen
| Regel | Gewoon Xiangqi | Xiangqi van de Drie Koninkrijken |
|---|---|---|
| Spelers | Gewoon XiangqiTwee spelers, Rood en Zwart. | Xiangqi van de Drie KoninkrijkenDrie spelers, elk aan het hoofd van een koninkrijk: Shu in rood, Wu in groen en Wei in blauw. Er zijn geen teams. |
| Bord | Gewoon XiangqiEén bord van 9 bij 10 punten, met een rivier over het midden en een paleis aan elke kant. | Xiangqi van de Drie KoninkrijkenDrie halve borden van 9 bij 5 punten, 135 punten in totaal, rond een zeshoekig bord. Elke helft heeft een eigen paleis. Een rivier met drie armen scheidt de helften, en de drie middelste lijnen komen samen in een centrale driehoek van drie punten die met elkaar verbonden zijn. |
| Beginopstelling | Gewoon XiangqiElke kant heeft zestien stukken op zijn eigen helft: een generaal, twee raadgevers, twee olifanten, twee paarden, twee wagens, twee kanonnen en vijf soldaten. | Xiangqi van de Drie KoninkrijkenElk koninkrijk heeft dezelfde zestien stukken op dezelfde punten van zijn eigen helft, plus twee vaandeldragers als die meedoen. |
| Vaandeldragers | Gewoon XiangqiNiet gebruikt. | Xiangqi van de Drie KoninkrijkenTwee per koninkrijk, beginnend op de voorste hoeken van het paleis. Een vaandeldrager gaat twee punten rechtdoor langs een lijn en dan één punt diagonaal naar buiten, en kan onderweg niet over stukken springen. Ze doen mee, tenzij je ze in de tafelinstellingen uitzet. |
| De rivier oversteken | Gewoon XiangqiElke lijn loopt recht over de rivier de helft van de tegenstander in. | Xiangqi van de Drie KoninkrijkenDe rechterhelft van elke rivieroever ligt tegenover de linkerhelft van de oever van het volgende koninkrijk, dus de meeste lijnen leiden naar maar één buur. De middelste lijn bereikt de centrale driehoek, en een stuk dat langs die lijn oprukt, mag doorgaan naar de middelste lijn van elk van beide buren. Olifanten steken nog steeds nooit over, en generaals en raadgevers blijven in hun paleis. |
| Beurten | Gewoon XiangqiRood begint, daarna wisselen Rood en Zwart elkaar af. | Xiangqi van de Drie KoninkrijkenShu begint, dan Wu, dan Wei, tegen de klok in rond het bord. De beurt van een verslagen koninkrijk wordt overgeslagen. |
| Schaak | Gewoon XiangqiJe mag je generaal niet schaak laten staan, en de twee generaals mogen elkaar nooit aankijken over een open lijn. | Xiangqi van de Drie KoninkrijkenJe mag je generaal niet laten aanvallen door een van beide rivalen, en hem ook niet tegenover de generaal van een rivaal laten staan langs een open lijn, ook niet via de centrale driehoek. Als de zet van de ene rivaal een lijn naar je generaal opent voor de andere, mag die rivaal de generaal in zijn beurt slaan. |
| Mat en pat | Gewoon XiangqiEen speler die mat of pat staat, verliest, en de partij is voorbij. | Xiangqi van de Drie KoninkrijkenEen koninkrijk zonder geldige zet in zijn beurt, schaak of niet, is verslagen. Zijn generaal verlaat het bord en het koninkrijk dat het met zijn zet klem zette, neemt al zijn andere stukken over, die zetten zoals voorheen. Een koninkrijk waarvan de generaal geslagen wordt, is ook verslagen, en wie sloeg, neemt het leger over. |
| Hoe je wint | Gewoon XiangqiDe generaal van de tegenstander matzetten, of de tegenstander zonder geldige zet laten. | Xiangqi van de Drie KoninkrijkenWees het laatste koninkrijk met een generaal op het bord. Wie de eerste rivaal verslaat, krijgt zijn leger voor het gevecht dat volgt. |
| Remise | Gewoon XiangqiEen stelling die voor de derde keer voorkomt, beëindigt de partij: een kant die eeuwig schaak of een eeuwige achtervolging volhoudt, verliest, anders is het remise. | Xiangqi van de Drie KoninkrijkenEen stelling die voor de derde keer voorkomt, is remise; met drie spelers is er geen regel voor eeuwig schaak. Als veiligheidslimiet eindigen ook 180 zetten achter elkaar zonder slag of nederlaag in remise, en de uitslag zegt welke regel het spel beëindigde. |
| Opgeven en vertrekken | Gewoon XiangqiEen speler die opgeeft, door zijn tijd heen gaat of vertrekt, verliest, en de tegenstander wint. | Xiangqi van de Drie KoninkrijkenEen koninkrijk dat nog meedoet en opgeeft, door zijn tijd heen gaat of vertrekt, verliest en beëindigt het spel: doet er nog maar één ander koninkrijk mee, dan wint dat, en zijn het er twee, dan delen ze de overwinning. Een koninkrijk dat al verslagen is, kan de tafel verlaten zonder het spel te stoppen. |
Geschiedenis
Het spel is genoemd naar de periode van de Drie Koninkrijken in de Chinese geschiedenis, de derde eeuw na Christus, toen de staten Wei, Shu en Wu China na de val van de Han-dynastie onder elkaar verdeelden. In het Chinees heet het sānguó qí, het spel van de drie koninkrijken. Wanneer het is uitgevonden, is onduidelijk: bronnen plaatsen het in de Zuidelijke Song-dynastie of in de Qing-dynastie, en beide Chinese teksten die het beschreven, zijn verloren gegaan.
Wat bekend is, komt via Europese schrijvers. In 1876 beschreef de Duitse geleerde O. von Möllendorff het spel in een artikel over Chinees schaak, met een zeshoekig bord van drie halve xiangqi-borden, en H. J. R. Murray herhaalde zijn beschrijving in 1913 in A History of Chess. Ook de verzamelingen schaakvarianten van John Gollon (1968) en David Pritchard (1994) beschrijven het. Ze geven elk koninkrijk een kleur, rood voor Shu, groen voor Wu en blauw voor Wei, en noemen de vaandeldragers vlag voor Wei, vuur voor Shu en wind voor Wu, al zetten ze alle drie op dezelfde manier.
De overgeleverde beschrijvingen laten veel open, waaronder hoe de lijnen tussen de helften precies aansluiten. Volgens sommige wordt de verslagen generaal in een aparte beurt verwijderd, en de vaandeldragers worden niet altijd gebruikt. Deze tafel verwijdert een verslagen generaal meteen, maakt de vaandeldragers een optie en vult de gaten met eigen afspraken: de rivierverbindingen en de centrale driehoek die hierboven zijn beschreven, en de remiseregels voor herhaling en lange partijen zonder slag.