Wat is Senet volgens Jéquier?
De regels van Jéquier zijn een reconstructie van Senet die wordt toegeschreven aan de Zwitserse egyptoloog Gustave Jéquier. Ze gebruiken hetzelfde bord, vijf stukken per kant en vier werpstokjes als het standaardspel, maar de opening, de worpen en het einde van de race werken anders, en een speler die vastzit, moet soms achteruit.
Het spel opent met een werpronde. De stukken staan afwisselend op de vakken 1 tot 10, en de spelers gooien om de beurt met de stokjes tot een van hen een 1 gooit. Die speler neemt de stukken op de even vakken 2 tot 10, zet het stuk van vak 10 naar vak 11 en gooit opnieuw. Vanaf dan telt een worp de stokjes die met de bovenkant boven vallen, waarbij geen enkele boven als 6 telt, en worpen van 1, 4 en 6 geven een extra worp.
Zoals in het standaardspel kun je niet op een eigen stuk landen, ruilen de stukken van plaats als je op een los stuk van de tegenstander landt, en beschermen twee of meer stukken van één kleur naast elkaar elkaar. Nieuw is de blokkade: een stuk mag niet over drie of meer stukken van de tegenstander op een rij springen. Kan geen van je stukken vooruit, dan moet je er een achteruit zetten naar een leeg vak, en is er helemaal geen zet mogelijk, dan vervalt de beurt, ook na een 1, 4 of 6.
Het Huis van de Schoonheid is het 26e vak en het Huis van het Water het 27e; een stuk dat in het water landt, gaat terug naar het eerste lege vak op het bord. Een stuk wordt uitgespeeld door vak 30 te bereiken of erlangs te gaan, maar pas als al je stukken op de laatste rij staan, de vakken 21 tot 30. De eerste speler die alle vijf stukken uitspeelt, wint.
Regelwijzigingen
| Regel | Gewoon Senet | Senet volgens Jéquier |
|---|---|---|
| Wie begint | Gewoon SenetDe eerste speler begint, met de stukken op de oneven vakken 1 tot 9. | Senet volgens JéquierDe spelers gooien om de beurt tot iemand een 1 gooit. Die speler neemt de stukken op de even vakken 2 tot 10 en moet het stuk van vak 10 naar vak 11 zetten. |
| Worpen | Gewoon SenetVier werpstokjes: tel de stokjes die met de bovenkant boven vallen, 1 tot 4, waarbij geen enkele boven als 5 telt. | Senet volgens JéquierDezelfde stokjes, maar geen enkele boven telt als 6. |
| Extra worpen | Gewoon SenetEen worp van 1, 4 of 5 geeft na de zet nog een worp. | Senet volgens JéquierEen worp van 1, 4 of 6 geeft na de zet nog een worp. |
| Blokkades | Gewoon SenetGeen: een stuk mag over elk aantal stukken springen. | Senet volgens JéquierEen stuk mag niet over drie of meer stukken van de tegenstander op een rij springen, vooruit noch achteruit. |
| Veilige vakken | Gewoon SenetDe vier huizen op de vakken 27 tot 30, en elk stuk met een stuk van dezelfde kleur ernaast. | Senet volgens JéquierDe vakken 26, 28, 29 en 30, en elk stuk met een stuk van dezelfde kleur ernaast. |
| Huis van het Water | Gewoon SenetVak 28. Een stuk dat er landt, gaat terug naar vak 15, of naar het dichtstbijzijnde lege vak ervoor. | Senet volgens JéquierVak 27. Een stuk dat er landt, gaat terug naar het eerste lege vak op het bord. |
| Achteruit zetten | Gewoon SenetNooit: stukken gaan alleen vooruit. | Senet volgens JéquierKan geen stuk vooruit, dan moet je er een met de worp achteruit zetten, naar een leeg vak. |
| Geen zet mogelijk | Gewoon SenetJe past, en een worp van 1, 4 of 5 geeft nog steeds een extra worp. | Senet volgens JéquierDe beurt vervalt, ook na een worp van 1, 4 of 6. |
| Uitspelen | Gewoon SenetVanaf vak 27 of verder, met een worp die het stuk voorbij vak 30 brengt; vanaf vak 29 alleen met een 3 en vanaf vak 30 alleen met een 2. | Senet volgens JéquierDoor vak 30 te bereiken of erlangs te gaan, met elke worp, maar pas als al je stukken op de laatste rij staan, de vakken 21 tot 30. |
Geschiedenis
Gustave Jéquier (1868–1946) was een Zwitserse egyptoloog, vooral bekend van zijn opgravingen in Zuid-Saqqara. Een set Senet-regels wordt aan hem toegeschreven, en die bereikte moderne spelers vooral via de samenvatting in The World of Games van Jack Botermans en zijn medeauteurs. Jéquiers eigen publicatie was niet beschikbaar toen deze versie werd gemaakt, dus ze volgt die samenvatting, gecontroleerd aan de hand van de spellendatabase Ludii, die Jéquiers regels noemt tussen verschillende Senet-reconstructies.
De bronnen verschillen in enkele details, en deze versie maakt de volgende keuzes. Een geslagen stuk ruilt van plaats met de aanvaller, zoals The World of Games beschrijft; Ludii stuurt het in plaats daarvan naar het eerste lege vak. Een stuk wordt uitgespeeld zowel door op vak 30 te landen als door erlangs te gaan, de lezingen van beide bronnen, maar pas als alle stukken van die kant op de laatste rij staan. De blokkade van drie stukken houdt ook zetten achteruit tegen. Twee details die alleen Ludii noemt, stukken op hun beginvakken die wachten op het stuk voor hen en een puntentelling, worden niet gebruikt.
Zoals elke set Senet-regels zijn ook deze een moderne reconstructie. Senetborden en -schilderingen zijn bewaard gebleven in Egyptische graven uit een periode van meer dan tweeduizend jaar, maar er is nooit een volledige set regels gevonden, en daarom kwamen Jéquier, R. C. Bell en later Timothy Kendall elk tot een ander spel. Het standaardspel hier is ook een moderne reconstructie, met vijf stukken per kant en de huizen op de laatste vier vakken.