Czym jest Xiangqi Trzech Królestw?
Xiangqi Trzech Królestw to chińskie szachy dla trzech graczy. Każdy gracz prowadzi jedno z królestw Shu, Wu i Wei, z pełną armią xiangqi na własnej połówce planszy. Trzy połówki otaczają sześciokątną planszę, a między nimi płynie rzeka o trzech odnogach, więc każde królestwo graniczy z obydwoma pozostałymi.
Figury poruszają się jak w zwykłym xiangqi, wzdłuż linii połączonej planszy. Na każdej odnodze rzeki prawa połowa brzegu jednego królestwa leży naprzeciw lewej połowy brzegu sąsiada, a trzy środkowe linie zbiegają się w małym środkowym trójkącie, gdzie rydwan, działo lub żołnierz nadchodzący środkiem może skręcić ku któremukolwiek z sąsiadów. Każda armia ma też dwóch chorążych, dodatkowe figury skaczące jak rozciągnięty koń; można ich wyłączyć w ustawieniach stołu.
Królestwo, które dostanie mata lub pata, odpada: jego generał schodzi z planszy, a królestwo, które pozostawiło je bez ruchu, przejmuje resztę jego armii, która odtąd walczy dla nowego pana. Wygrywa ostatnie królestwo z generałem. Dlatego każdy sojusz jest krótki: pomóż jednemu rywalowi przeciw drugiemu, a zwycięzca tej walki stanie się silniejszy.
Gra wymaga dokładnie trzech graczy. Wybierz ją w ustawieniach stołu; stół dla trzech zawsze gra w ten wariant.
Zmiany zasad
| Zasada | Xiangqi (standard) | Xiangqi Trzech Królestw |
|---|---|---|
| Gracze | Xiangqi (standard)Dwóch graczy, czerwone i czarne. | Xiangqi Trzech KrólestwTrzech graczy, każdy na czele królestwa: Shu w kolorze czerwonym, Wu w zielonym i Wei w niebieskim. Nie ma drużyn. |
| Plansza | Xiangqi (standard)Jedna plansza 9 na 10 punktów, z rzeką przez środek i pałacem po każdej stronie. | Xiangqi Trzech KrólestwTrzy połówki planszy po 9 na 5 punktów, razem 135 punktów, wokół sześciokątnej planszy. Każda połówka ma własny pałac. Rzeka o trzech odnogach oddziela połówki, a trzy środkowe linie zbiegają się w środkowym trójkącie z trzech połączonych ze sobą punktów. |
| Pozycja początkowa | Xiangqi (standard)Każda strona ma szesnaście figur na swojej połowie: generała, dwóch doradców, dwa słonie, dwa konie, dwa rydwany, dwa działa i pięciu żołnierzy. | Xiangqi Trzech KrólestwKażde królestwo ma te same szesnaście figur na tych samych punktach swojej połówki oraz dwóch chorążych, gdy są w grze. |
| Chorążowie | Xiangqi (standard)Nie są używani. | Xiangqi Trzech KrólestwPo dwóch na królestwo, zaczynają na przednich rogach pałacu. Chorąży idzie dwa punkty prosto wzdłuż linii, a potem jeden punkt po skosie na zewnątrz, i nie może po drodze przeskakiwać figur. Są w grze, chyba że wyłączysz ich w ustawieniach stołu. |
| Przekraczanie rzeki | Xiangqi (standard)Każda linia biegnie prosto przez rzekę na połowę przeciwnika. | Xiangqi Trzech KrólestwPrawa połowa każdego brzegu leży naprzeciw lewej połowy brzegu następnego królestwa, więc większość linii prowadzi tylko do jednego sąsiada. Środkowa linia dochodzi do środkowego trójkąta, a figura idąca nią może przejść dalej na środkową linię któregokolwiek z sąsiadów. Słonie nadal nigdy nie przekraczają rzeki, a generałowie i doradcy zostają w swoim pałacu. |
| Tury | Xiangqi (standard)Zaczynają czerwone, potem czerwone i czarne ruszają się na zmianę. | Xiangqi Trzech KrólestwZaczyna Shu, potem Wu, potem Wei, przeciwnie do ruchu wskazówek zegara wokół planszy. Tura pokonanego królestwa jest pomijana. |
| Szach | Xiangqi (standard)Nie wolno zostawić swojego generała w szachu, a dwaj generałowie nigdy nie mogą stanąć naprzeciw siebie na otwartej linii. | Xiangqi Trzech KrólestwNie wolno zostawić swojego generała atakowanego przez któregokolwiek z rywali ani naprzeciw generała rywala na otwartej linii, również przez środkowy trójkąt. Jeśli ruch jednego rywala otworzy drugiemu linię do twojego generała, ten rywal może zbić generała w swojej turze. |
| Mat i pat | Xiangqi (standard)Gracz, który dostaje mata lub pata, przegrywa, a partia się kończy. | Xiangqi Trzech KrólestwKrólestwo bez dozwolonego ruchu w swojej turze, w szachu czy nie, zostaje pokonane. Jego generał schodzi z planszy, a królestwo, którego ruch je unieruchomił, przejmuje wszystkie jego pozostałe figury, które poruszają się jak dotąd. Królestwo, którego generał zostanie zbity, również jest pokonane, a armię przejmuje ten, kto bił. |
| Jak wygrać | Xiangqi (standard)Zamatować generała przeciwnika albo zostawić przeciwnika bez dozwolonego ruchu. | Xiangqi Trzech KrólestwBądź ostatnim królestwem z generałem na planszy. Kto pokona pierwszego rywala, dostaje jego armię do dalszej walki. |
| Remisy | Xiangqi (standard)Pozycja powtórzona po raz trzeci kończy partię: strona utrzymująca wiecznego szacha lub wieczny pościg przegrywa, w przeciwnym razie jest remis. | Xiangqi Trzech KrólestwPozycja powtórzona po raz trzeci to remis; przy trzech graczach nie ma zasady wiecznego szacha. Jako limit bezpieczeństwa grę kończy remisem także 180 ruchów z rzędu bez bicia ani pokonania królestwa, a wynik podaje, która zasada ją zakończyła. |
| Poddanie i wyjście | Xiangqi (standard)Gracz, który się poddaje, przekracza czas lub wychodzi, przegrywa, a przeciwnik wygrywa. | Xiangqi Trzech KrólestwKrólestwo wciąż w grze, które się poddaje, przekracza czas lub wychodzi, przegrywa i kończy grę: jeśli w grze zostało tylko jedno inne królestwo, ono wygrywa, a jeśli dwa, dzielą się zwycięstwem. Królestwo już pokonane może opuścić stół bez przerywania gry. |
Historia
Gra nosi nazwę okresu Trzech Królestw w historii Chin, III wieku naszej ery, kiedy państwa Wei, Shu i Wu podzieliły między siebie Chiny po upadku dynastii Han. Po chińsku nazywa się sānguó qí, czyli gra trzech królestw. Nie wiadomo, kiedy ją wymyślono: źródła umieszczają ją albo w czasach Południowej dynastii Song, albo dynastii Qing, a oba chińskie teksty, które ją opisywały, zaginęły.
To, co wiadomo, dotarło do nas za pośrednictwem pisarzy europejskich. W 1876 roku niemiecki uczony O. von Möllendorff opisał grę w artykule o chińskich szachach, z sześciokątną planszą z trzech połówek planszy xiangqi, a H. J. R. Murray powtórzył jego opis w 1913 roku w A History of Chess. Opisują ją też zbiory odmian szachów Johna Gollona (1968) i Davida Pritcharda (1994). Przypisują one każdemu królestwu kolor, czerwony dla Shu, zielony dla Wu i niebieski dla Wei, a chorążych nazywają flagą dla Wei, ogniem dla Shu i wiatrem dla Wu, choć wszyscy trzej poruszają się tak samo.
Zachowane opisy pozostawiają wiele otwartych kwestii, w tym to, jak dokładnie łączą się linie między połówkami. Według niektórych pokonanego generała usuwa się w osobnej turze, a chorążowie nie zawsze są używani. Ten stół usuwa pokonanego generała od razu, czyni chorążych opcją i wypełnia luki własnymi ustaleniami: opisanymi wyżej połączeniami rzeki i środkowym trójkątem oraz zasadami remisu dla powtórzeń i długich partii bez bicia.