Congkak nedir?
Congkak, iki sıra halinde yedişer çukuru ve her ucunda bir hazinesi olan uzun bir tahtada oynanır. Her çukur yedi tohumla başlar, toplam 98 tohum. Kendi tarafınızdaki yedi çukur ve solunuzdaki hazine sizindir; saat yönünde ekersiniz: her çukura bir tohum, önünden geçerken kendi hazinenize de bir tohum, rakibinizinkine asla.
Oyunun özü aktarmalı ekmedir. Son tohumunuz, tahtanın hangi tarafında olursa olsun, içinde zaten tohum bulunan bir çukura düşerse o çukurdaki her şeyi alıp ekmeye devam edersiniz. Tek bir hamle tahtanın çevresini birkaç kez dolaşabilir. Hamle ancak son tohum hazinenize düştüğünde, ki bu size yeni bir hamle kazandırır, ya da boş bir çukura düştüğünde durur. Kendi boş çukurunuz yakalar: o tohumu ve karşıdaki çukurun tohumlarını hazinenize alırsınız. Rakibinizin tarafındaki boş bir çukur ise yalnızca sıranızı bitirir.
Oyun, taraflardan birinde hiç tohum kalmadığı anda biter. Her oyuncu kendi tarafındaki tohumları hazinesine ekler ve hazinesi büyük olan kazanır.
Kural değişiklikleri
| Kural | Standart Mancala | Congkak |
|---|---|---|
| Tahta | Standart MancalaAltışar çukurlu iki sıra ve her uçta bir hazine; hazineniz sağınızdadır. | CongkakYedişer çukurlu iki sıra ve her uçta bir hazine; hazineniz solunuzdadır. |
| Tohumlar | Standart MancalaHer çukurda 4 tohum, toplam 48. | CongkakHer çukurda 7 tohum, toplam 98. |
| Ekme | Standart MancalaSaat yönünün tersine; kendi hazinenizden geçer, rakibinizinkini atlar. | CongkakSaat yönünde; kendi hazinenizden geçer, rakibinizinkini atlar. |
| Son tohum dolu bir çukura düşerse | Standart MancalaSıranız biter. | CongkakHangi tarafta olursa olsun o çukurdaki bütün tohumları alın ve ekmeye devam edin. |
| Son tohum boş bir çukura düşerse | Standart MancalaKendi tarafınızda ve karşısında tohum varsa: ikisini de alın. Aksi halde sıranız biter. | CongkakKendi tarafınızda: tohumu ve varsa karşıdaki tohumları alın. Rakibinizin tarafında: sıranız biter. |
| İlk hamle | Standart Mancalaİlk hamleyi Güney yapar. | Congkakİlk hamleyi Güney yapar. Gelenekte iki oyuncu aynı anda başlar; burada ilk hamleden itibaren sıra değişir. |
| Oyunun sonu | Standart MancalaBir taraf boşalınca her oyuncu kendi tarafındaki tohumları hazinesine ekler; çok tohumu olan kazanır. | CongkakAynı. Burada geleneksel sonraki turlar olmadan tek tur oynanır. |
Tarihçe
Congkak, Güneydoğu Asya'nın her yerinde birbirine çok yakın adlarla oynanan bir mangala oyunları ailesine aittir: Malezya'da congkak; Endonezya, Brunei ve Singapur'da congklak; Cava'da dakon ve Filipinler'de sungkâ. Tayland, Sri Lanka, Güney Hindistan ve Maldivler'de de akrabaları vardır. Bu oyunların en zengin çeşitliliği Endonezya'dadır; her yanda üçten dokuza, hatta daha fazla çukuru olan tahtalar bilinir, ama en yaygını yedidir. Adların tohumların sesini taklit ettiği düşünülür ve zamanla oyunda kullanılan deniz kabuklarını (kauri) da ifade etmeye başlamıştır.
Tahtalar genellikle ahşaptan uzun bir kayık biçiminde oyulur; kauri kabuğu, çakıl ya da demirhindi çekirdeği gibi daha iri tohumları alabilmek için çukurları Afrika tahtalarınınkinden derindir. Oyunun bölgeye nasıl ulaştığı bilinmiyor; bir görüşe göre benzer oyunların kayıtlı olduğu Güney Asya ile Austronezya ticaret yolları boyunca yayılmıştır. Mangala ailesi ise çok daha eskidir: bilinen en eski mangala tahtaları Roma dönemi Mısır'ındaki yıkık bir kaleden çıkmıştır ve MS 4. yüzyıla tarihlenir.
Geleneksel oyunda iki oyuncu aynı anda başlar ve oyun birkaç tur sürer: her oyuncu çukurlarını hazinesinden, çukur başına yedi tohum olmak üzere yeniden doldurur; bir oyuncunun artık dolduramadığı çukurlar yanar ve oyun dışı kalır, ta ki bir oyuncunun hiç çukuru kalmayana dek. Buradaki sürüm, sırayla oynanan tek bir tur oynar.