Alea Evangelii nedir?
Latince "İncillerin oyunu" anlamına gelen Alea Evangelii, bilinen en büyük tafl oyunudur. Burada H. J. R. Murray'nin yeniden kurguladığı biçimde 19×19 bir tahtada oynanır: merkezdeki tahtta başlayan krala ve 24 savunucuya karşı 48 saldırgan. Taşlar sıkı bloklar yerine bütün tahtaya dağılmış küçük gruplar hâlinde, çoğu kenarlara yakın başlar.
Kurallar standart oyunun kurallarıdır: ilk hamleyi saldırganlar yapar, her taş kale gibi hareket eder, taşlar iki rakip ya da bir rakip ve taht veya bir köşe arasında alınır ve kral bir köşeye ulaşarak kazanır. Kral dört yandan ya da tahtın yanında üç yandan alınır.
Bu büyüklükte bir tahtada köşeler krala uzaktır ve açılış, savunucular yarıp geçmeden önce saldırganların dağınık gruplarını hatlar hâlinde birleştirmeye çalıştığı uzun bir mücadeleye dönüşür.
Kural değişiklikleri
| Kural | Standart Tablut | Alea Evangelii |
|---|---|---|
| Tahta | Standart Tablut9×9 kare. | Alea Evangelii19×19 kare. |
| Taşlar | Standart Tablut8 savunucu ve krala karşı 16 saldırgan. | Alea Evangelii24 savunucu ve krala karşı 48 saldırgan. |
| Başlangıç konumu | Standart TablutSaldırganlar her kenarda dörtlü bir T biçiminde; savunucular kralın her yanında ikişer sıra. | Alea EvangeliiMurray'nin simetrik dizilimi: tahtanın çevresine dağılmış küçük saldırgan grupları, kralın çevresinde halkalar hâlinde savunucular. |
| Hamleler, almalar ve hedef | Standart TablutKale hamleleri, iki yandan sıkıştırarak alma, düşman taht ve köşeler, köşeye kaçış. | Alea EvangeliiAynı. Masa ayarlarındaki diğer seçenekler bu tahtada da çalışır. |
Tarihçe
Oyun, Oxford'daki Corpus Christi College'da bulunan bir İncil kitabındaki (MS 122) bir şemadan ve iki sayfalık Latince açıklamadan bilinir. El yazması İrlanda yazısıyla yazılmıştır ve 11. ya da 12. yüzyıla tarihlenir. Metne göre oyun, 924'ten 939'a kadar hüküm süren İngiltere Kralı Æthelstan'ın sarayında bir Frank ve Dilbilgici İsrail tarafından icat edilmiş, 953'te ölen Bangor piskoposu Dub Innse de onu İrlanda'ya getirmiştir.
El yazması tahtayı İncillerin bir alegorisi olarak sunar: köşeler ve kenarlar dört İncil yazarını, taş grupları da Eusebios'un kanon tablolarını temsil eder. Hangi taşların hangi tarafa ait olduğunu söylemez. H. J. R. Murray, A History of Board-Games other than Chess (1951) adlı eserinde şemayı bir tafl tahtası olarak tanımladı ve onu simetrik hâle getirdi. Diğer tafl oyunları saldırganlara savunucuların iki katı taş verdiği için genellikle 48 saldırgan ve 24 savunucu varsayılır. El yazmasında taşlar çizgilerin kesiştiği noktalarda durur; burada ise karelerde dururlar.