Wat is Groot kruis (Gåsetavl)?
Het groot kruis wordt op een groter bord gespeeld. Elke arm van het kruis is drie punten breed en drie punten lang, rond een middenvierkant van drie bij drie punten, wat 45 punten oplevert. In elk blok van twee bij twee vakken zijn diagonalen getrokken, zodat ze maar door elk tweede punt lopen.
De vos begint in het midden van de derde lijn van de bovenste arm, de lijn het dichtst bij het midden. De achttien ganzen vullen de hele onderste arm en de rij dwars over het kruis ernaast. De vos begint.
De stukken bewegen zoals in het standaardspel. De vos stapt langs een lijn in elke richting of springt over een aangrenzende gans om die te slaan, en mag in één beurt meerdere sprongen maken. Een gans stapt vooruit, schuin vooruit of opzij langs een lijn, nooit terug. De ganzen winnen door de vos in te sluiten. De vos wint als er minder dan vier ganzen over zijn, wat op hetzelfde neerkomt als ze allemaal slaan, omdat drie ganzen de vos op dit bord nooit kunnen insluiten.
Met zijwaartse stappen zouden beide kanten eindeloos heen en weer kunnen schuiven, dus een stelling die voor de derde keer voorkomt met dezelfde kant aan zet is remise, en dat geldt ook voor vijftig zetten van elke kant zonder slag of stap vooruit.
Regelwijzigingen
| Regel | Gewoon Vos en Ganzen | Groot kruis (Gåsetavl) |
|---|---|---|
| Bord | Gewoon Vos en Ganzen33 punten: een kruis met armen van twee punten lang, en een diagonaal tussen elke twee aangrenzende punten. | Groot kruis (Gåsetavl)45 punten: een kruis met armen van drie punten lang, en diagonalen alleen door elk tweede punt. |
| Stukken | Gewoon Vos en GanzenEén vos en 13 ganzen (15 of 17 met de optie in de tafelinstellingen). | Groot kruis (Gåsetavl)Eén vos en 18 ganzen. De optie voor het aantal ganzen wordt niet gebruikt. |
| Beginopstelling | Gewoon Vos en GanzenDe vos op het middelpunt; de ganzen op de rij dwars door het midden eronder en op de onderste arm. | Groot kruis (Gåsetavl)De vos in het midden van de lijn van de bovenste arm die het dichtst bij het midden ligt; de ganzen op de onderste arm en de rij dwars over het kruis ernaast. |
| Hoe ganzen bewegen | Gewoon Vos en GanzenVooruit of schuin vooruit langs een lijn; opzij alleen met de optie in de tafelinstellingen. | Groot kruis (Gåsetavl)Vooruit, schuin vooruit of opzij langs een lijn, nooit terug. De optie voor zijwaarts bewegen wordt niet gebruikt. Een stelling die voor de derde keer voorkomt, of vijftig zetten van elke kant zonder slag of stap vooruit, is remise. |
| Hoe de vos wint | Gewoon Vos en GanzenGanzen slaan tot er minder dan vier over zijn, of de ganzen zonder zet laten. | Groot kruis (Gåsetavl)Hetzelfde, wat hier neerkomt op elke gans slaan: drie ganzen kunnen de vos op het grotere bord niet insluiten. |
Geschiedenis
Gåsetavl, ganzenbord, is de naam van verschillende jachtspellen die in Denemarken werden gespeeld. De historicus Peter Michaelsen beschreef ze in 2009 in een artikel over Deense jachtspellen, Haretavl – hund efter hare som brætspil, verschenen in het Historisk Årbog for Thy og Vester Han Herred.
Deze versie wordt gespeeld op een groter kruis van 28 vakken, met diagonalen in elk blok van twee bij twee vakken, met één vos en achttien ganzen. De vos begint in het midden van de derde lijn van een arm, de ganzen op de tegenoverliggende arm en de eerste lijn dwars over het kruis. De ganzen mogen niet terug, en de vos slaat door te springen. De spelcatalogus Ludii noemt het Gåsetavl (Gedved).
De versie hier volgt die beschrijving, behalve dat de vos al wint als er drie ganzen over zijn, omdat die hem nooit zouden kunnen insluiten.