Wat is Twee vossen (Halatafl)?
Twee vossen wordt gespeeld op het standaardkruis van 33 punten, met een diagonaal tussen elke twee aangrenzende punten. De vossenspeler heeft twee vossen, die beginnen op de twee buitenste hoeken van het verre eind van de bovenste arm. De ganzenspeler heeft twintig ganzen, die de rij door het midden, de rij daaronder en de hele onderste arm vullen. De vossen beginnen.
Beide vossen bewegen zoals de enkele vos in het standaardspel: één stap langs een lijn in elke richting, of een sprong over een aangrenzende gans naar het lege punt direct daarachter, waarmee die gans geslagen wordt. Hier is slaan verplicht. Als een van de vossen kan springen, moet de vossenspeler springen, en een vos die gesprongen heeft, moet doorspringen zolang dat kan.
De ganzen stappen één punt langs een lijn vooruit, schuin vooruit of opzij, nooit terug. De negen punten van de bovenste arm vormen de kraal. De ganzen winnen door elk punt van de kraal te vullen, of door beide vossen zonder zet te laten. De vossen winnen als er minder dan negen ganzen over zijn, te weinig om de kraal te vullen.
Met zijwaartse stappen zouden beide kanten eindeloos heen en weer kunnen schuiven, dus een stelling die voor de derde keer voorkomt met dezelfde kant aan zet is remise, en dat geldt ook voor vijftig zetten van elke kant zonder slag of stap vooruit.
Regelwijzigingen
| Regel | Gewoon Vos en Ganzen | Twee vossen (Halatafl) |
|---|---|---|
| Stukken | Gewoon Vos en GanzenEén vos en 13 ganzen (15 of 17 met de optie in de tafelinstellingen). | Twee vossen (Halatafl)Twee vossen en 20 ganzen. De optie voor het aantal ganzen wordt niet gebruikt. |
| Beginopstelling | Gewoon Vos en GanzenDe vos op het middelpunt; de ganzen op de rij dwars door het midden eronder en op de onderste arm. | Twee vossen (Halatafl)De vossen op de twee buitenste hoeken van het eind van de bovenste arm; de ganzen op de rij door het midden, de rij daaronder en de onderste arm. |
| Hoe ganzen bewegen | Gewoon Vos en GanzenVooruit of schuin vooruit langs een lijn; opzij alleen met de optie in de tafelinstellingen. | Twee vossen (Halatafl)Vooruit, schuin vooruit of opzij langs een lijn, nooit terug. De optie voor zijwaarts bewegen wordt niet gebruikt. Een stelling die voor de derde keer voorkomt, of vijftig zetten van elke kant zonder slag of stap vooruit, is remise. |
| Slaan | Gewoon Vos en GanzenDe vos mag over een gans springen, maar hoeft niet. | Twee vossen (Halatafl)Verplicht: als een vos kan springen, moet er een springen, en een vos springt door zolang hij kan. |
| Hoe de vossen winnen | Gewoon Vos en GanzenGanzen slaan tot er minder dan vier over zijn, of de ganzen zonder zet laten. | Twee vossen (Halatafl)Ganzen slaan tot er minder dan negen over zijn, of de ganzen zonder zet laten. |
| Hoe de ganzen winnen | Gewoon Vos en GanzenDe vos insluiten zodat hij niet meer kan bewegen. | Twee vossen (Halatafl)Alle negen punten van de bovenste arm, de kraal, vullen, of beide vossen insluiten. |
Geschiedenis
Halatafl is een jachtspel dat waarschijnlijk in Scandinavië is ontstaan als variant van tafl. Het wordt genoemd in de Grettis saga, de IJslandse saga over Grettir de Sterke, en is bekend sinds ten minste de 14e eeuw.
Zoals het nu wordt beschreven, heeft Halatafl twee vossen en twintig schapen op het kruisvormige bord. Slaan is verplicht, net als verdere sprongen als die mogelijk zijn, en de schapen winnen door de kraal aan het eind van het bord te vullen. Het spel hier speelt die regels met ganzen in plaats van schapen.
De historicus Peter Michaelsen beschreef een Deens spel, Gåsetavl, met dezelfde stukken: twee vossen op de buitenste hoeken van een arm van het kruis en twintig ganzen tegenover hen. De vossen beginnen hier op die hoeken.