Alea Evangelii

Alea Evangelii, Latijn voor "het spel van de evangeliën", is het grootste bekende taflspel. Het wordt hier gespeeld op een bord van 19×19 zoals H. J. R. Murray het reconstrueerde: 48 aanvallers tegen 24 verdedigers en de koning, die op de troon in het midden begint. In plaats van compacte blokken beginnen de stukken in kleine groepjes verspreid over het hele bord, veel ervan dicht bij de randen.

De regels zijn die van het standaardspel: de aanvallers beginnen, elk stuk beweegt als een toren, stukken worden geslagen tussen twee vijanden of tussen een vijand en de troon of een hoek, en de koning wint door een hoek te bereiken. Hij wordt aan vier kanten geslagen, of aan drie naast de troon.

Op een bord van deze grootte liggen de hoeken ver van de koning, en de opening is een lange strijd waarin de aanvallers hun verspreide groepjes tot linies proberen te verbinden voordat de verdedigers doorbreken.

Het spel is bekend van een diagram en twee bladzijden Latijnse uitleg in een evangelieboek in Corpus Christi College, Oxford (MS 122). Het handschrift is in een Iers schrift geschreven en wordt gedateerd in de 11e of 12e eeuw. De tekst zegt dat het spel werd bedacht aan het hof van koning Æthelstan van Engeland, die regeerde van 924 tot 939, door een Frank en Israël de Grammaticus, en dat Dub Innse, bisschop van Bangor, die in 953 stierf, het naar Ierland bracht.

Het handschrift stelt het bord voor als een allegorie van de evangeliën: de hoeken en randen staan voor de vier evangelisten, en de groepjes stukken voor de canontafels van Eusebius. Het zegt niet welke stukken bij welke kant horen. H. J. R. Murray herkende het diagram als een taflbord in A History of Board-Games other than Chess (1951) en maakte het symmetrisch. Omdat andere taflspellen de aanvallers twee keer zoveel stukken geven als de verdedigers, wordt meestal uitgegaan van 48 aanvallers en 24 verdedigers. In het handschrift staan de stukken op de punten waar de lijnen elkaar kruisen; hier staan ze op velden.