Bao la Kujifunza

W bao gra się na planszy z czterema rzędami po osiem dołków. Do ciebie należą dwa rzędy najbliżej ciebie, rząd wewnętrzny zwrócony do przeciwnika i rząd zewnętrzny za nim, a skarbców nie ma. W każdym dołku leżą na początku dwa nasiona, łącznie 64. Ruch polega na zabraniu wszystkich nasion z jednego z twoich dołków, w którym są co najmniej dwa, i wysianiu ich po jednym dookoła twoich szesnastu dołków, zgodnie z ruchem wskazówek zegara lub przeciwnie, według wyboru.

Bicie jest obowiązkowe. Tura jest turą bicia (mtaji), gdy jej pierwsze okrążenie kończy się w dołku rzędu wewnętrznego, w którym już były nasiona, a naprzeciw niego jest zajęty dołek w wewnętrznym rzędzie przeciwnika. Zabierasz nasiona przeciwnika z tego dołka i wysiewasz je do własnego rzędu od kichwa, jednego z dwóch skrajnych dołków twojego rzędu wewnętrznego. Potem siew trwa dalej: okrążenie, które kończy się w kolejnym takim dołku, znowu bije, okrążenie kończące się w zajętym dołku podnosi go i sieje dalej, a okrążenie kończące się w pustym dołku kończy turę.

Gdy bicie nie jest możliwe, tura jest takatą. Musisz zacząć z rzędu wewnętrznego, jeśli jest w nim dołek z co najmniej dwoma nasionami, nic nie jest bite, a siew biegnie sztafetą dalej, aż okrążenie skończy się w pustym dołku. Wygrywasz, gdy wewnętrzny rząd przeciwnika jest pusty albo przeciwnik nie ma żadnego dozwolonego ruchu.

W bao, co w suahili znaczy plansza lub gra planszowa, gra się w całej Afryce Wschodniej: w Tanzanii, Kenii, Malawi, Burundi, Rwandzie, na Komorach i w części Demokratycznej Republiki Konga, a najpopularniejsze jest wśród ludu Suahili w Tanzanii i Kenii. Wczesna historia gry jest słabo udokumentowana. Relację francuskiego gubernatora Étienne'a de Flacourta z 1658 roku o grze ludu Sakalava na Madagaskarze przytacza się czasem jako pierwszą wzmiankę, choć badacze ostrożnie podchodzą do nazywania jej bao. W latach 20. XIX wieku poeta Muyaka bin Haji z Mombasy opiewał grę w wierszu Bao Naligwa. Najstarsza zachowana plansza do bao, z Malawi, obecnie w British Museum, pochodzi z czasów nie wcześniejszych niż 1896 rok.

Pełna gra, Bao la Kiswahili, zaczyna się od etapu namua, w którym nasiona trzymane w ręce wprowadza się na planszę, i nadaje specjalne moce kwadratowemu dołkowi zwanemu nyumba. Bao la Kujifunza, czyli bao dla początkujących, pomija jedno i drugie: wszystkie nasiona zaczynają na planszy, po dwa w dołku, a gra od razu wchodzi w etap mtaji. W obie gry możesz zagrać tutaj; pełna gra ma własną stronę, Bao la Kiswahili.

Najbardziej znany zapis zasad pochodzi od badacza gier planszowych Alexa de Voogta, który poznał je od mistrzów bao na Zanzibarze w latach 1991–1995. Stowarzyszenia bao, takie jak założone w 1966 roku Chama cha Bao, organizują grę, a oficjalne turnieje odbywają się w Tanzanii, na Zanzibarze, na Lamu w Kenii i w Malawi. Silnego gracza honoruje się tytułem bingwa, czyli mistrz.