Czym jest Alea Evangelii?
Alea Evangelii, po łacinie „gra Ewangelii”, to największa znana gra tafl. Gra się w nią tutaj na planszy 19×19 w rekonstrukcji H. J. R. Murraya: 48 atakujących przeciw 24 obrońcom i królowi, który zaczyna na tronie pośrodku. Zamiast zwartych bloków pionki zaczynają w małych grupach rozsianych po całej planszy, wiele z nich blisko krawędzi.
Zasady są takie jak w standardowej grze: zaczynają atakujący, każdy pionek porusza się jak wieża, pionki są zbijane między dwoma przeciwnikami albo przeciwnikiem i tronem lub rogiem, a król wygrywa, docierając do rogu. Jest zbijany z czterech stron albo z trzech obok tronu.
Na planszy tej wielkości rogi są daleko od króla, a otwarcie to długa walka, w której atakujący próbują połączyć swoje rozproszone grupy w linie, zanim obrońcy się przebiją.
Zmiany zasad
| Zasada | Tablut (standard) | Alea Evangelii |
|---|---|---|
| Plansza | Tablut (standard)9×9 pól. | Alea Evangelii19×19 pól. |
| Pionki | Tablut (standard)16 atakujących przeciw 8 obrońcom i królowi. | Alea Evangelii48 atakujących przeciw 24 obrońcom i królowi. |
| Ustawienie początkowe | Tablut (standard)Atakujący w kształcie litery T po czterech przy każdej krawędzi; obrońcy po dwóch w głąb z każdej strony króla. | Alea EvangeliiSymetryczne ustawienie Murraya: małe grupy atakujących rozsiane po planszy, obrońcy w pierścieniach wokół króla. |
| Ruchy, bicie i cel | Tablut (standard)Ruchy wieży, bicie przez otoczenie z dwóch stron, wrogi tron i rogi, ucieczka do rogu. | Alea EvangeliiTak samo. Pozostałe opcje w ustawieniach stołu działają też na tej planszy. |
Historia
Grę znamy z diagramu i dwóch stron łacińskiego objaśnienia w ewangeliarzu z Corpus Christi College w Oksfordzie (MS 122). Rękopis jest spisany irlandzką ręką i datowany na XI lub XII wiek. Tekst mówi, że grę wymyślili na dworze króla Anglii Æthelstana, panującego w latach 924–939, pewien Frank i Izrael Gramatyk, a do Irlandii przywiózł ją Dub Innse, biskup Bangor, zmarły w 953 roku.
Rękopis przedstawia planszę jako alegorię Ewangelii: rogi i brzegi oznaczają czterech ewangelistów, a grupy pionków kanony Euzebiusza. Nie mówi, które pionki należą do której strony. H. J. R. Murray rozpoznał w diagramie planszę do tafl w A History of Board-Games other than Chess (1951) i nadał jej symetrię. Ponieważ inne gry tafl dają atakującym dwa razy więcej pionków niż obrońcom, powszechnie przyjmuje się 48 atakujących i 24 obrońców. W rękopisie pionki stoją na punktach przecięcia linii; tutaj stoją na polach.