Wat is Capablanca-schaak?
Capablanca-schaak is schaken op een bord van tien lijnen breed en acht rijen diep. Elke kant heeft het gewone leger plus twee extra pionnen en twee nieuwe stukken: de aartsbisschop, die zet als een loper of als een paard, en de kanselier, die zet als een toren of als een paard. In de notatie heten ze A en C.
De stukken beginnen op de eerste rij in de volgorde toren, paard, aartsbisschop, loper, dame, koning, loper, kanselier, paard, toren, van de a-lijn tot de j-lijn, met tien pionnen ervoor. Zwart spiegelt Wit, dus de dames staan tegenover elkaar op de e-lijn en de koningen op de f-lijn.
De rokade is een langere zet: de koning gaat drie velden richting een toren, van f1 naar i1 met de toren op h1, of van f1 naar c1 met de toren op d1. Je rokeert door de koning te verzetten. Een pion die de laatste rij bereikt, moet promoveren en mag dame, kanselier, aartsbisschop, toren, loper of paard worden. Al het andere, van en passant tot schaakmat en de remiseregels, is gewoon schaken.
Met drie stukken die ver reiken en ook als een paard kunnen springen, beginnen aanvallen vroeg en liggen vorken overal op de loer. Je kunt Capablanca-schaak online spelen, tegen de computer of met z'n tweeën op één apparaat. Het is niet te combineren met Chess960, Driemaal schaak of materiaalvoorgift.
Regelwijzigingen
| Regel | Gewoon Schaken | Capablanca-schaak |
|---|---|---|
| Bord | Gewoon Schaken8×8 velden. | Capablanca-schaak10 lijnen bij 8 rijen: lijnen a tot j en rijen 1 tot 8. |
| Stukken | Gewoon SchakenKoning, dame, twee torens, twee lopers, twee paarden en acht pionnen. | Capablanca-schaakHetzelfde plus een aartsbisschop, die zet als loper of als paard (letter A), een kanselier, die zet als toren of als paard (letter C), en twee extra pionnen. |
| Beginstelling | Gewoon SchakenToren, paard, loper, dame, koning, loper, paard, toren, met acht pionnen ervoor. | Capablanca-schaakToren, paard, aartsbisschop, loper, dame, koning, loper, kanselier, paard, toren, met tien pionnen ervoor. |
| Rokade | Gewoon SchakenDe koning gaat twee velden richting een toren, en de toren springt naar zijn andere kant. | Capablanca-schaakDe koning gaat drie velden richting een toren: f1 naar i1 met de toren naar h1, of f1 naar c1 met de toren naar d1. De gewone voorwaarden gelden: geen van beide stukken heeft al gezet, de velden ertussen zijn leeg, en de koning staat niet schaak en gaat niet over of naar een aangevallen veld. |
| Promotie | Gewoon SchakenEen pion op de laatste rij wordt een dame, toren, loper of paard. | Capablanca-schaakHij mag ook een aartsbisschop of een kanselier worden. |
| Hoe je wint | Gewoon SchakenDe koning van de tegenstander matzetten. | Capablanca-schaakHetzelfde: schaakmat. Pat, drievoudige herhaling, de vijftigzettenregel en onvoldoende materiaal zijn remise zoals bij gewoon schaken; een koning met alleen een aartsbisschop of kanselier kan nog matzetten, dus dat is geen remise. |
Geschiedenis
José Raúl Capablanca, wereldkampioen schaken van 1921 tot 1927, vreesde dat het schaakspel uitgeput raakte: naarmate meesters meer openingstheorie kenden, eindigden meer van hun partijen in remise. In de jaren twintig stelde hij een groter spel voor om het fris te houden, op een bord van 10×8 met twee nieuwe stukken die hij de aartsbisschop en de kanselier noemde.
Het idee om de sprong van het paard te combineren met de zet van de toren en die van de loper is veel ouder. In 1617 beschreef de Italiaanse priester Pietro Carrera een schaakspel op 10×8 met twee zulke stukken, en in 1874 stelde de Engelse meester Henry Bird er nog een voor. Het spel van Capablanca is het bekendste van deze familie, en veel latere spellen op 10×8 gebruiken dezelfde twee stukken onder andere namen.
Voor spellen op 10×8 met deze stukken zijn verschillende beginopstellingen gepubliceerd. De opstelling die hier wordt gebruikt, zet de aartsbisschop op de c-lijn en de kanselier op de h-lijn.