Wat is Grand Chess?
Grand Chess is schaken op een bord van 10×10 met twee extra stukken voor elke kant: de aartsbisschop, die zet als een loper of als een paard (letter A), en de kanselier, die zet als een toren of als een paard (letter C).
De torens staan alleen in de hoeken van de eerste rij. Alle andere stukken beginnen een rij hoger, op de tweede rij: paard, loper, dame, koning, kanselier, aartsbisschop, loper, paard van de b-lijn tot de i-lijn, zodat a2 en j2 voor de torens leeg blijven. Tien pionnen vullen de derde rij, en Zwart spiegelt Wit.
Er is geen rokade. Pionnen mogen bij hun eerste zet twee velden vooruit en kunnen en passant worden geslagen. Promotie is de grote verandering: een pion die zijn 8e of 9e rij bereikt, mag promoveren of pion blijven, en op de 10e rij moet hij promoveren. Hij kan alleen een soort stuk worden waarvan zijn kant er minder heeft dan bij de start: een dame zodra je dame weg is, een toren zodra je er een kwijt bent, enzovoort. Is er nog niets verloren, dan kan een pion niet naar de laatste rij, al valt hij de velden daar nog wel aan en kan hij schaak geven.
Schaakmat wint, en pat, drievoudige herhaling, de vijftigzettenregel en onvoldoende materiaal zijn remise zoals bij gewoon schaken. Je kunt Grand Chess online spelen, tegen de computer of met z'n tweeën op één apparaat. Het is niet te combineren met Chess960, Driemaal schaak of materiaalvoorgift.
Regelwijzigingen
| Regel | Gewoon Schaken | Grand Chess |
|---|---|---|
| Bord | Gewoon Schaken8×8 velden. | Grand Chess10×10 velden, lijnen a tot j en rijen 1 tot 10. |
| Stukken | Gewoon SchakenKoning, dame, twee torens, twee lopers, twee paarden en acht pionnen. | Grand ChessHetzelfde plus een aartsbisschop, die zet als loper of als paard (letter A), een kanselier, die zet als toren of als paard (letter C), en twee extra pionnen. |
| Beginstelling | Gewoon SchakenDe stukken op de eerste rij en de pionnen op de tweede. | Grand ChessTorens in de hoeken van de eerste rij; paard, loper, dame, koning, kanselier, aartsbisschop, loper, paard op b2 tot i2; tien pionnen op de derde rij. |
| Pionnen | Gewoon SchakenMogen vanaf de tweede rij twee velden vooruit en kunnen en passant worden geslagen. | Grand ChessMogen vanaf de derde rij twee velden vooruit en kunnen en passant worden geslagen. |
| Rokade | Gewoon SchakenEén keer per partij toegestaan, naar een van beide kanten. | Grand ChessNiet toegestaan. |
| Promotie | Gewoon SchakenVerplicht op de laatste rij, tot een dame, toren, loper of paard naar keuze. | Grand ChessVrijwillig op de 8e en 9e rij en verplicht op de 10e, en alleen tot een soort stuk waarvan je kant er minder heeft dan bij de start. Is er geen, dan kan een pion niet naar de 10e rij. |
| Hoe je wint | Gewoon SchakenDe koning van de tegenstander matzetten. | Grand ChessHetzelfde: schaakmat. Pat, drievoudige herhaling, de vijftigzettenregel en onvoldoende materiaal zijn remise zoals bij gewoon schaken. |
Geschiedenis
Grand Chess werd in 1984 bedacht door de Nederlandse spelontwerper Christian Freeling. Hij noemde de twee nieuwe stukken de maarschalk (toren en paard) en de kardinaal (loper en paard); hier hebben ze de neutrale namen kanselier en aartsbisschop.
Het hoort bij een lange familie van schaakspellen die deze twee samengestelde stukken toevoegen. Die familie gaat terug tot het spel op 10×8 van Pietro Carrera uit 1617 en omvat ook het spel van José Raúl Capablanca uit de jaren twintig. Eigen aan Grand Chess zijn het vierkante bord van 10×10, de torens alleen op een verder lege eerste rij, waar ze vanaf de eerste zet heen en weer kunnen schuiven, en de promotieregel, waardoor geen kant ooit meer stukken van een soort kan hebben dan waarmee hij begon.