Wat is Oorlogsmist?
Oorlogsmist, ook bekend onder de Engelse naam Fog of War of als donker schaak, is schaken waarbij je niet het hele bord ziet. Je ziet altijd je eigen stukken en elk veld waar ze naartoe zouden kunnen gaan. Een vijandelijk stuk op een van die velden zie je ook; al het andere gaat schuil in de mist. Zodra je stukken bewegen, beweegt de mist mee.
Omdat je misschien niet weet dat je koning wordt aangevallen, bestaan schaak en schaakmat niet. Je mag je koning op een aangevallen veld zetten of hem laten staan waar hij geslagen kan worden, en de partij wordt gewonnen door de vijandelijke koning te slaan. Stukken zetten, slaan en promoveren precies zoals bij gewoon schaken, en de partij begint vanuit de gewone beginstelling. De variant is niet te combineren met Chess960, Driemaal schaak of materiaalvoorgift.
Online ziet elke speler alleen zijn eigen beeld, en toeschouwers zien geen stukken tot de partij voorbij is. Spelen twee mensen op één apparaat, dan bedekt een gordijn het bord telkens als de beurt wisselt, zodat elke speler alleen het beeld van zijn eigen kant ziet. Na afloop trekt de mist op en toont de herhaling elke zet.
Regelwijzigingen
| Regel | Gewoon Schaken | Oorlogsmist |
|---|---|---|
| Wat je ziet | Gewoon SchakenHet hele bord: elk stuk van beide kanten. | OorlogsmistJe eigen stukken, elk veld waar ze naartoe kunnen en elk vijandelijk stuk op een van die velden. Een pion ziet de lege velden voor zich waar hij heen kan stappen en de diagonalen waarop hij kan slaan; een vijandelijk stuk recht voor hem en een lege diagonaal blijven verborgen. |
| De zetten van de tegenstander | Gewoon SchakenVolledig zichtbaar, op het bord en in de zettenlijst. | OorlogsmistVerborgen: de zettenlijst toont alleen dat er een zet is gedaan. Werd daarbij een van je stukken geslagen op een veld dat je niet meer ziet, dan wordt dat veld gemarkeerd. |
| Schaak | Gewoon SchakenJe moet uit schaak komen en mag er nooit in zetten. | OorlogsmistSchaak bestaat niet. Je mag een aangevallen veld betreden of je koning aangevallen laten staan, en niemand waarschuwt je. |
| Hoe je wint | Gewoon SchakenDe koning van de tegenstander matzetten. | OorlogsmistDe koning van de tegenstander slaan. De partij is meteen afgelopen, en de uitslag meldt dat de koning is geslagen. |
| Rokade | Gewoon SchakenDe velden tussen koning en toren moeten leeg zijn, en de koning mag niet rokeren uit, door of in schaak. | OorlogsmistDe velden tussen koning en toren moeten nog steeds leeg zijn, maar rokeren uit, door of naar een aangevallen veld is toegestaan. |
| En passant | Gewoon SchakenEen pion die net twee velden is opgerukt, mag worden geslagen alsof hij er één had gezet. | OorlogsmistHetzelfde. Als je en passant kunt slaan, wordt de pion die naast de jouwe kwam zichtbaar, ook als hij in de mist staat. |
| Remise | Gewoon SchakenPat, drievoudige zetherhaling, de vijftigzettenregel en onvoldoende materiaal. | OorlogsmistPat (helemaal geen zet hebben, wat zonder schaak heel zeldzaam is), drievoudige zetherhaling en de vijftigzettenregel. Onvoldoende materiaal leidt nooit tot remise, want de koningen kunnen elkaar slaan. |
Geschiedenis
Oorlogsmist stamt af van Kriegspiel, een schaakspel met verborgen informatie dat in 1899 werd bedacht door de Engelse journalist Henry Michael Temple. Bij Kriegspiel ziet elke speler alleen zijn eigen stukken, en een scheidsrechter die de hele partij op een derde bord volgt, vertelt welke van de geprobeerde zetten geldig zijn.
Donker schaak werd in 1989 bedacht door Jens Bæk Nielsen en Torben Osted, die in een correspondentiepartij aangepaste Kriegspielregels uitprobeerden. Het centrale idee, dat aan Osted wordt toegeschreven, is dat een stuk de velden ziet waar het naartoe kan, zodat er geen scheidsrechter nodig is: het bord zelf bepaalt wat elke speler weet. Het doel werd het slaan van de koning, en een speler hoort niet wanneer zijn koning wordt aangevallen.
Door computers werd het spel makkelijk te spelen, omdat die voor beide kanten tegelijk velden kunnen verbergen en tonen. Onder de naam Fog of War, ontleend aan de militaire term voor de onzekerheid op het slagveld, wordt het nu aangeboden op grote schaaksites, die verschillen in kleine details zoals wat een pion ziet. De regels hier volgen die onlinevorm.