Wat is Kwantum-boter-kaas-en-eieren?
Kwantum-boter-kaas-en-eieren gebruikt het gewone bord van 3×3, X en O, en drie op een rij om te winnen, maar een teken gaat niet meteen in één vak. Elke beurt zet je een paar kleine spookachtige tekens van je symbool, allebei met het nummer van de zet, in twee verschillende vakken. X doet de oneven zetten 1, 3, 5, 7 en 9, en O de even zetten. Het teken komt uiteindelijk in maar één van de twee vakken terecht, maar tot dan bezet het beide, en een vak kan spookachtige tekens van meerdere zetten tegelijk bevatten.
Elk paar verbindt zijn twee vakken. Als een nieuw paar een lus van verbonden vakken sluit, bijvoorbeeld door een teken in dezelfde twee vakken te zetten als een eerder paar, moet de lus instorten. De speler die de lus niet sloot, kiest in welk van de twee vakken het nieuwste teken neerkomt. Dat vak krijgt een klassiek teken, de grote gewone soort, en elk ander spookachtig teken in dat vak moet naar zijn andere vak, wat het volgende teken verder dwingt, enzovoort, tot elk teken dat met de lus verbonden is klassiek is. De speler die koos, doet daarna gewoon zijn eigen zet, dus hij zet twee keer achter elkaar. Tekens die niet met de lus verbonden zijn, blijven spookachtig.
Alleen klassieke tekens tellen. Het spel eindigt zodra een instorting een lijn van drie klassieke tekens oplevert, of als elk vak een klassiek teken heeft. Als één instorting lijnen voor beide spelers voltooit, wint de speler wiens lijn eerder af was, gemeten aan het hoogste zetnummer in elke lijn. Als er nog maar één vak over is, past er geen paar meer, dus de negende zet van X is een gewoon teken in dat vak. Een vol bord zonder lijn is remise.
Regelwijzigingen
| Regel | Gewoon Boter-Kaas-en-Eieren | Kwantum-boter-kaas-en-eieren |
|---|---|---|
| Je zet | Gewoon Boter-Kaas-en-EierenSchrijf je teken in één leeg vak. | Kwantum-boter-kaas-en-eierenZet twee spookachtige tekens van je symbool, met het zetnummer erbij, in twee verschillende vakken zonder klassiek teken. Een vak kan meerdere spookachtige tekens bevatten. |
| Instorting | Gewoon Boter-Kaas-en-EierenTekens liggen vast zodra ze geschreven zijn. | Kwantum-boter-kaas-en-eierenAls een paar een lus van verbonden vakken sluit, stort de lus in: elk teken erin, en elk teken dat ermee verbonden is, komt in één vak terecht als gewoon klassiek teken. |
| Wie beslist | Gewoon Boter-Kaas-en-EierenElke speler beslist alleen waar zijn eigen tekens komen. | Kwantum-boter-kaas-en-eierenDe speler die de lus niet sloot, kiest waar het nieuwste teken neerkomt, en de rest volgt. Daarna doet die speler zijn eigen zet. |
| Hoe je wint | Gewoon Boter-Kaas-en-EierenMaak een lijn van drie van je tekens, horizontaal, verticaal of diagonaal. | Kwantum-boter-kaas-en-eierenMaak een lijn van drie van je klassieke tekens. Spookachtige tekens tellen nooit. |
| Lijnen voor beide spelers | Gewoon Boter-Kaas-en-EierenOnmogelijk: het spel eindigt bij de eerste lijn. | Kwantum-boter-kaas-en-eierenEén instorting kan lijnen voor beide spelers voltooien. De lijn waarvan het hoogste zetnummer het laagst is, wint. Twee lijnen voor één speler in één instorting zijn samen nog steeds één overwinning. |
| Einde van het spel | Gewoon Boter-Kaas-en-EierenEindigt bij de eerste lijn, of in remise als het bord vol is. Hoogstens negen tekens. | Kwantum-boter-kaas-en-eierenEindigt na een instorting die een lijn oplevert, of als het bord vol klassieke tekens staat. Met één vak over is de negende zet van X daar een gewoon teken. Een vol bord zonder lijn is remise. |
| Bord en opties | Gewoon Boter-Kaas-en-EierenEen bord van 3×3. De tafelinstellingen bieden ook borden van 4×4 en 5×5 en de regels Misère, Vrije keuze en zwaartekracht. | Kwantum-boter-kaas-en-eierenAltijd 3×3. Bordgrootte, Misère, Vrije keuze en zwaartekracht zijn er niet mee te combineren. |
Geschiedenis
Kwantum-boter-kaas-en-eieren werd bedacht door Allan Goff als hulpmiddel om kwantummechanica te onderwijzen, en hij beschreef het in 2006 in het American Journal of Physics. Het spel is een metafoor en geen simulatie van natuurkunde: een teken in twee vakken tegelijk staat voor superpositie, tekens die via gedeelde vakken verbonden zijn voor verstrengeling, en de gedwongen keuze als een lus sluit voor de instorting die optreedt als een kwantumsysteem wordt gemeten.
In de gepubliceerde regels wordt een partij in punten geteld. Als één instorting beide spelers een lijn geeft, krijgt de speler wiens lijn het laagste hoogste zetnummer heeft een heel punt en de ander een half punt. Hier wordt het spel tot één uitslag gespeeld, dus de eerdere lijn wint. Omdat de zetnummers van X oneven zijn en die van O even, kunnen de twee lijnen nooit gelijk eindigen.